• თბილისი
  • 8°C
  • 22 ნოემბერი, 2017
article

ლია სტურუა: "მაღალი დოლარიზაცია არ აძლევს ეკონომიკას განვითარების საშუალებას"

ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორმა, პროფესორმა ლია სტურუამ ისაუბრა presa.ge-სთან ეროვნული ვალუტის კურსის დაცემის გამომწვევ მიზეზებსა და ეროვნული ბანკის პასუხისმგებლობაზე მის დასტაბილურებაში.

- ქალბატონო ლია, საქართველოში ძალიან მაღალია დოლარიზაციის მაჩვენებელი. იწვევს თუ არა ეს ეროვნული ვალუტის კურსთან დაკავშირებულ პრობლემებს?

- დოლარიზაციის მაჩვენებელი არ იწვევს კურსის დაცემას. მაგრამ მაღალი დოლარიზაცია არ აძლევს ეკონომიკას განვითარების საშუალებას და ხდის დამოკიდებულს იმპორტზე. ჩვენთან ადგილობრივი  წარმოება არ ვითარდება მაღალი დოლარიზაციის გამო. რაც შეეხება ლარის კურსის ვარდნას, ის არ არის გამოწვეული ეკონომიკური მიზეზებით.

ერთადერთი მიზეზი, რომელიც შარშან იყო სავალუტო კრიზისის გამომწვევი და ახლაც - ეს არის კაპიტალის უკონტროლო გადინება ქვეყნიდან, გამოწვეული ბიზნესმენებში პანიკური განწყობებით და საკუთარი კაპიტალის გადარჩენის სურვილით. შარშან 600 მილიონი დოლარი გავიდა ქვეყნიდან და დღესაც იგივე პროცესი მიდის განპირობებული იმით,რომ ჩვენს მეზობელ ქვეყნებში ვარდება მათი ეროვნული ვალუტების კურსი. ვინაიდან ჩვენ გვაკავშირებს ამ ქვეყნებთან სავაჭრო და საინვესტიციო ურთიერთობები, ბიზნესმენები ცდილობენ რომ დაიცვან საკუთარი კაპიტალი და გააქვთ ის საზღვარგარეთ.

კომერციული ბანკები იძულებული არიან მოემსახურონ კაპიტალის ამ გადარიცხვას უცხოეთში. მათ აკლდებათ უცხოური ვალუტა, შესაბამისად ხდება მისი გაძვირება და ზეწოლა ლარზე.

- რა უნდა გაკეთდეს ამის თავიდან ასაცილებლად?

- ეროვნული ბანკის ინტერვენციები რომელსაც ის ბოლო პერიოდში ახორციელებს, ნაწილობრივ უნაზღაურებს უცხოური ვალუტის დანაკლისს კომერციულ ბანკებს, თუმცა კაპიტალის გაქცევის სიჩქარე და მოცულობა იმდენად დიდია, რომ ეს ინტერვენციები მცირეა. ეროვნული ვალუტის დასტაბილურებისთვის საჭიროა უფრო მეტი მოცულობის ინტერვენციების განხორციელება.

ჩვენი ეროვნული ვალუტის ვარდნის გარე ფაქტორი არის პანიკური განწყობები ბიზნეს-სტრუქტურებში. 

გარდა ამისა, უკანასკნელი რამდენიმე წლის განმავლობაში არ შეიქმნა საფუძველი იმისთვის, რომ ჩვენი ვალუტა იყოს ნაკლებად მოწყვლადი უცხოეთში ნებისმიერი სიოს დანიავების შემთხვეაში. ეს საფუძველი ეროვნულ ბანკს უნდა შეექმნა.

- რა უნდა გაეკეთებინა ეროვნულ ბანკს ეროვნული ვალუტისთვის მყარი ფონის შესაქმნელად?

- პირველი ეს არის დოლარიზაციის მაჩვენებლის შემცირება სულ მცირე 15%-მდე მაინც.

- ქალბატონო ლია, ახლა ეს მაჩვენებელია 70%-ს აღწევს და სხვაობა ძალიან დიდია...

- დიახ, ეს უზარმაზარი ციფრია. 2014 წლის ნოემბერში, სანამ სავალუტო კრიზისი დაიწყებოდა, მანამდე დოლარიზაციის მაჩვენებელი 60% იყო. რამდენიმე თვის განმავლობაში ის უცებ გაიზარდა 10%-ით. ეს კატასტროფულად სწრაფი ზრდაა, რომელიც პირდაპირ ურტყამს როგორც ეკონომიკას, ასევე მოსახლეობას.

ეროვნულ ბანკს თავის დროზე რომ მოეგვარებინა საქართველოში დოლარიზაციის პრობლემა, მოსახლეობა ასე მძაფრად არ იგრძნობდა ვალუტის ვარდნას.

- რისი გაკეთება შეეძლო საქართველოს ეროვნულ ბანკს დოლარიზაციის მაჩვენებლის შესამცირებლად?

- ეროვნულ ბანკს უნდა აეკრძალა კომერციული ბანკებისთვის სესხები უცხოურ ვალუტაში გაცემა, გარდა ექსპორტის და იმპორტის ოპერაციებისა. მან ეს არ გააკეთა.  ეროვნულ ბანკს ეს რომ აეკრძალა კომერციული ბანკებისთვის, შესაბამისად მთავრობაც მიიღებდა გადაწყვეტილებას რომ სხვა საფინანსო სექტორისთვის, რომელსაც ეროვნული ბანკი არ არეგულირებს დაწესებინა მსგავსი შეზღუდვა.როცა ლარი ქვეყანაში ხდება გადახდის ერთადერთი კანონიერი საშუალება, როგორც ამას კანონდებლობა მოითხოვს, მაშინ ბინებიც ლარში გაიყიდება და მანქანებიც. 

ჩვენ ხშირად გვსმენია, რომ ჩვენი ეკონომიკა არის მცირე ზომის ღია ტიპის ეკონომიკა. ეს არის ერთგვარი დერეფანი, რომელსაც კარი არ აქვს. ასეთ ქვეყანაში უცხოური ვალუტა ისე შემოდის და გადის, რომ არავითარი კონტროლი მასზე არ არსებობს. პრაქტიკულად  ყველა სხვა ქვეყანას ვალუტის მოძრაობასთან დაკავშირებით შეზღუდვები აქვს დაწესებული. ასეთი შეზღუდვები ჩვენთანაც უნდა ყოფილიყო. ჩვენს ქვეყანაში არ არის მომზადებული საფუძველი იმისთვის, რომ ეროვნული ვალუტა იყოს უფრო მყარი, უფრო მდგრადი სხვა ქვეყნებში მიმდინარე ნეგატიური პროცესების ზეგავლენისაგან.

- ქალბატონო ლია, რა უნდა გააკეთოს მთავრობამ ასეთ კრიზისულ სიტუაციაში?

- მთავრობას ფაქტობრივად ხელთ არ აქვს ინსტრუმენტი, რომ ზემოქმედება მოახდინოს ლარის კურსის სიმყარეზე. ეს არის ეროვნული ბანკის მოვალეობა, ვინაიდან ის ვალდებულია ჰქონდეს ფულად-საკრედიტო და სავალუტო პოლიტიკა, რომლის ძირითად მიმართულებებსაც მას პარლამენტი უმტკიცებს. სავალუტო პოლიტიკის სფეროში მას დოკუმენტიც კი არ გააჩნია, სადაც გაწერილია რა ღონისძიებებს უნდა მიმართოს ასეთ შემთხვევებში.

დღეს ერთადერთი ინსტრუმენტი, რომელიც არსებობს ლარის კურსის ვარდნის შესამცირებლად, ეს არის სავალუტო ინტერვენციები და ის ეროვნული ბანკის ხელში.

სავალუტო სფეროში მიმდინარე პროცესებზე პასუხისმგებლობა 95% მაინც ეროვნულ ბანკს ეკისრება.