• თბილისი
  • 6°C
  • 24 ნოემბერი, 2017
article

ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე - აკაკი ჩხენკელი

აკაკი ივანეს ძე ჩხენკელი,  ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, სოციალ-დემოკრატი, იურისტი და პუბლიცისტი, მენშევიკთა ერთ-ერთი ლიდერი რუსეთსა და საქართველოში, ცნობილი მეცნიერის, კიტა ჩხენკელის უფროსი ძმა, 1874 წელს, ხონში დაიბადა.  

1898 წელს თბილისის სასულიერო სემინარიიდან გარიცხეს, იმავე წლიდან სდ პარტიის წევრია. სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1907 წელს ამთავრებს ლაიფციგის უნივერსიტეტს და სწავლას ჟენევაში აგრძელებს. 1909 წელს საქართველოში ბრუნდება. 1911 წელს პოლიტიკური მოტივებით კავკასიიდან გაასახლეს, ცხოვრობდა როსტოვში.

სახელმწიფო სათათბიროს IV მოწვევის არჩევნების წინ, 1912 წელს, საქართველოში დაბრუნდა. ბათუმისა და ყარსის ოლქებიდან და სოხუმის ოკრუგიდან დუმის დეპუტატად აირჩიეს. შედიოდა სათათბიროს სოციალ-დემოკრატიულ ფრაქციაში. ერთ-ერთი პირველი ქართველი მენშევიკია, რომელიც ეროვნულ-კულტურულ ავტონომიის მოთხოვნით გამოდიოდა. 1914 წელს მონაწილეობდა ბრიუსელის თათბირში, რომელიც მოიწვია საერთაშორისო სოციალ-დემოკრატიულმა ბიურომ.

1917 წელს დროებით მთავრობის წარმომადგენელია ამიერკავკასიაში, ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტის (ОЗАКОМ) წევრი. 1918 წლის იანვარში „ამიერკავკასიის სეიმი“ შეიქმნა, რომლის თავმჯდომარე კარლო ჩხეიძე იყო, სამხედრო მინისტრი - ევგენი გეგეჭკორი, ხოლო საგარეო საქმეთა მინისტი - აკაკი ჩხენკელი.

1917-1918 წლებში აკაკი საქართველოს ეროვნული საბჭოს და მისი აღმასკომის, აგრეთვე საქართველოს დამფუძნებელი კრების (1919- 1921) წევრია საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან. ამიერკავკასიის კომისარიატის შინაგან საქმეთა მინისტრია 1917-1918 წლებში. 1918 წლის აპრილში  ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობის მეთაური იყო. 1918-1921 წლებში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი, მეთაურობდა საზავო მოლაპარაკებას თურქეთთან და გერმანიის მთავრობასთან მომლაპარაკებელ დელეგაციას (ამავე დელეგაციაში შედიოდნენ: ზურაბ ავალიშვილი, სპირიდონ კედია, ნიკო ნიკოლაძე და სხვ.). 

1921 წლის იანვრიდან ჩხენკელი საქართველოს ელჩია საფრანგეთში. იმავე წლიდან ემიგრაციაშია. მისი ელჩად ყოფნა საქართველოს გასაბჭოებიდან კიდევ 13 წელს (1933 წლამდე) გრძელდებოდა.

აკაკი ჩხენკელმა წვლილი შეიტანა უნივერსიტეტის დაარსებასა და ავტოკეფალიის აღდგენის საქმეში.

გარდაიცვალა 1959 წლის  5 იანვარს, პარიზში.

მეუღლე; მაკრინე თურქია; ჰყავდა ერთი ვაჟი-ალექსი, რომელმაც დაამთავრა სან-სირის სამხედრო სკოლა, იბრძოდა დე-გოლის არმიაში, მაიორის ჩინით გავიდა პენსიაში და გადასახლდა ამერიკაში, გარდაიცვალა 1985 წელს ნიუ-იორკში. ძმა -კიტა ჩხენკელი-ცნობილი ქართველოლოგი, მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე, ციურიხის უნივერსიტეტის პროფესორი.

აკაკი ჩხენკელის მეუღლემ, მაკრინემ, ლეა ფლურს (კიტა ჩხენკელის მოწაფეს) გადასცა აკაკი ჩხენკელის მიერ დატოვებული არქივი, მათ შორის: დამოუკიდებლობის აქტი (ორიგინალი), კონსტიტუცია და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო შტანდარტი. ეს რელიქვიები საქართველოში დაბრუნდა.

წყარო